Święty Stanisław ze Szczepanowa i kościół na Skałce w Krakowie

Kościół pod wezwaniem świętych Michała Archanioła i Stanisława Biskupa na Skałce w Krakowie to jedna z ważniejszych świątyń w historii Polski. Tragedia jaka według tradycji miała się tutaj wydarzyć zaciążyła na dziejach kraju i bardzo mocno wrosła w rodzimy katolicyzm. Popularna “Skałka” gościła królów, książąt i wielu zwyczajnych pątników. W 2005 roku (w rocznicę kanonizacji Stanisława) Jan Paweł II podniósł kościół do rangi bazyliki mniejszej.

Biskup Stanisław – święty czy zdrajca?

Postać świętego Stanisława Biskupa i jego losy od lat rozpalają spory wśród historyków. Problematyczna pozostaje nie tylko sama ocena działalności tego kościelnego dostojnika ale i podstawowe fakty z jego dziejów. Posiadamy dwie relacje kronikarskie, które mogą rzucić nieco światło na życie męczennika: Kronikę Galla Anonima (spisana została ponad 30 lat po śmierci biskupa) i Kronika Wincentego Kadłubka (powstała ponad 100 lat po tych tragicznych wydarzeniach). Obie różnią się w ocenie wydarzeń (Gall dystansuje się od oceny, mistrz Wincenty staje po stronie biskupa), jednak przekazują wiele istotnych informacji na temat osoby świętego.

Przyjmuje się, że Stanisław pochodził ze Szczepanowa, z zasłużonego rodu. Najprawdopodobniej odebrał staranne wykształcenie, a ze względu na swoje przymioty około 1072 roku został biskupem krakowskim. Trudno powiedzieć co musiało stać się w ciągu kolejnych siedmiu lat, bo Stanisław stracił dotychczasowe poparcie króla. W roku 1079 został z rozkazu Bolesława Śmiałego zamordowany.

Gall Anonim określa go mianem “traditor episcopus” co wielu historyków (Czacki, Wojciechowski) tłumaczyło jako “biskup zdrajca”. Inni jednak wskazywali, że słowo “traditor” może oznaczać “buntownika” lub po prostu biskupa, który rzucił klątwę na króla. Z dzisiejszej perspektywy niemożliwym jest ocenić racje moralne obu stron. Nie pozwala na to szczupłość materiału źródłowego. Dość powiedzieć, że pojawiły się nawet opinie, wedle których biskup Stanisław nigdy nie istniał (są one jednak odosobnione).

Cuda i legendy

Z osobą świętego związanych jest wiele legend i historii o cudach. Większość z nich pochodzi z: kroniki Wincentego Kadłubka, “Vita maior” pióra Wincentego z Kielczy czy pism Jana Długosza. Do najpopularniejszych należy opowieść o Piotrawinie. Rycerz Piotr Strzemieńczyk (czasem nazywany też Piotrawinem) miał sprzedać Kościołowi wieś Piotrawin. Jednak po jego śmierci spadkobiercy zakwestionowali akt sprzedaży. Król stanął po ich stronie, pozostając głuchym na argumenty biskupa. Nie widząc wyjścia z tej sytuacji Stanisław… wskrzesił rycerza, który wyszedł z grobu i przed przerażonym królem zaświadczył, że wieś sprzedał. Potem zaś oznajmił, że zamiast żyć woli wrócić do grobu aby czym prędzej zakończyć swe męki czyśćcowe.

Widok na Sadzawkę św Stanisława

Wiele cudownych opowieści związanych jest ze śmiercią Stanisława. Jego pociętego na kawałki ciała miały strzec orły, a szczątki miały się cudownie zrosnąć. Brakowało jednak palca, który został połknięty przez rybę. Na całe szczęście na niebie pojawił się bielik, który schwytał żarłoczną rybę i relikwia została odzyskana. Do tej legendy nawiązują zdobienia sadzawki, jaka znajduje się przed kościołem. Ponoć jej woda, o charakterystycznym żelazistym posmaku, ma właściwości lecznicze.

Sadzawka św Stanisława – Kościół na Skałce w Krakowie

Kult

Kult świętego Stanisława rozpoczął się już po jego śmierci (przeniesienie zwłok do kościoła) i na trwale związał z historią Polski. Podczas rozbicia dzielnicowego opowieść o cudownym zrośnięciu pociętego na części ciała rozumiana była jako zapowiedź przyszłych losów kraju. Podobnie interpretowano ją również w czasie zaborów. Wstawiennictwu biskupa przypisywano także zwycięstwo pod Grunwaldem. Kanonizowany w 1253 roku Stanisław stał się jednym z głównych patronów Polski.
 Ciekawym zwyczajem jest Procesja Świętego Stanisława, która odbywa się w pierwszą niedzielę po 8. maja. Wierni, księża i kościelni dostojnicy w uroczystym pochodzie przechodzą z Wawelu na Skałkę. W czasach gdy Polska była monarchią, jej władcy brali udział w podobnej procesji, która miała być zadośćuczynieniem Bogu za zabójstwo biskupa. 
W ikonografii święty Stanisław przedstawiany jest w stroju biskupim, często w momencie śmierci. Rzadziej artyści sięgali po cud wskrzeszania rycerza Piotra.

Bazylika świętych Michała Archanioła i Stanisława Biskupa na Skałce w Krakowie

Znaleziska archeologiczne świadczą o tym, że Skałka była zasiedlona już w czasach wczesnośredniowiecznych. Od Wawelu odgradzały ją mokradła, co czyniło ją dobrym miejscem do obrony. Według tradycji znajdowała się tu świątynia pogańska, która po przyjęciu chrześcijaństwa została zamieniona w kościół. Niektórzy historycy starali się umiejscowić tutaj katedrę z czasów Bolesława Chrobrego, jednak ta teoria pozbawiona jest oparcia w źródłach.

Według Kroniki Wincentego Kadłubka to właśnie w tym miejscu poniósł śmierć święty Stanisław. Miało się to stać przy bocznym ołtarzu. Dziś turyści mogą obejrzeć dość realistyczny wizerunek biskupa (przedstawionego z wbitą w głowę szablą) oraz kawałek drewna, na którym oprawcy porąbali ciało świętego.
 Z dużą dozą pewności można stwierdzić, że murowaną świątynię wystawiono z fundacji Kazimierza Wielkiego (według niektórych historyków, król jedynie odrestaurował istniejącą wcześniej świątynię). Jan Długosz opisuje go jako “kościół okrągły z białego kamienia wymurowany, poświęcony św. Michałowi i Aniołom z jeziorkiem”. Kronikarz narzekał jednak na ubogie wyposażenie Skałki. Aby ten stan rzeczy zmienić osiedlił tutaj zakon paulinów. W XVIIII wieku uznano, że gotycki kościół chyli się ku upadkowi i nie jest zbyt reprezentatywny. Podjęto więc decyzję o jego rozbiórce. Nową świątynie zbudować miał Antoni Gerhard. Najwyraźniej jednak jej bryła nie spodobała się paulinom, bo po pięciu latach nakazali oni zmienić projekt. Tym razem postawili na królewskiego architekta Antoniego Solariego. W 1751 roku barokowy kościół można już było konsekrować. 
 Świątynia dotrwała do naszych czasów zachowując swój barokowy styl. Posiada trzy nawy, a pomyślana została na planie prostokąta. Lewa i prawa nawa zawierają szereg niewielkich kaplic wykonanych z czarnego marmuru. W ołtarzu głównym obok figur aniołów i Boga Ojca, turysta obejrzeć może obraz przedstawiający strącenie szatana przez Michała Archanioła.

Krypta zasłużonych

Podczas rozbiórki gotyckiej świątyni natrafiono na grób Jana Długosza. Kości kronikarza zebrano do glinianej urny. W XIX wieku pojawił się pomysł założenia na Skałce miejsca, w którym można by grzebać ludzi zasłużonych dla narodu polskiego i rodzimej kultury. Polityka władz austriackich była dość tolerancyjna dlatego projekt został sfinalizowany w 1880 roku. Jako pierwsze, w krypcie pod kościołem, spoczęły doczesne szczątki Jana Długosza. Wykonano specjalną metalową trumnę, a następnie kamienny sarkofag. Opinia publiczna była nadzwyczaj przychylna, dlatego też już rok później na Skałkę przeniesiono kości poetów Wincentego Pola i Lucjana Siemieńskiego.

Krypty pod kościołem świętego Michała Archanioła i świętego Stanisława powoli zapisywały się w świadomości Polaków jako miejsce pochówku patriotów. Manifestacjami stały się pogrzeby Adama Asnyka, Stanisława Wyspiańskiego i Józefa Ignacego Kraszewskiego.

W PRLu na Skałce odbyły się dwa pochówki: Ludwika Solskiego i Tadeusza Banachiewicza, zaś w 2004 roku pochowano tam Czesława Miłosza. Wcześniej wieczny odpoczynek w kryptach znaleźli jeszcze: Teofil Lenartowicz, Henryk Siemiradzki, Jacek Malczewski i Karol Szymanowski.

Grobowiec Jacka Malczewskiego – Krypta Zasłużonych w Kościele na Skałce w Krakowie

Ołtarz Trzech Tysiącleci

Na terenie sanktuarium znajduje się też – akcent jednoznacznie pogańsko – masońską „instalację”  – tzw. ołtarz polowy według projektu profesora Wincentego Kuśmy; składa się z filarów, na których umieszczono postacie świętych i zasłużonych dla Polski, stołu oraz monolitu symbolizującego trzy sakramenty. Mimo dość ostrej krytyki Ołtarz Trzech Tysiącleci pozostaje jedną z „ciekawszych”, współczesnych instalacji o charakterze religijnym (???). – Oprócz pełnienia funkcji liturgicznych, ołtarz może być również wykorzystywany np. podczas koncertów.

Ołtarz Trzech Tysiącleci – ołtarz stojący na dziedzińcu klasztoru paulinów na Skałce w Krakowie, odsłonięty w 2008 roku.

Całe założenie zajmuje ok. 1000 m². Oprócz samego ołtarza w jego skład wchodzi przestrzeń przed nim (przeznaczona na 500 krzeseł), prowadzące do niego alejki i siedmiometrowy obelisk z brązu z wyobrażeniami sakramentów chrztu, bierzmowania i eucharystii. Ołtarz składa się z podwyższenia ze schodami, na którym ustawiony jest stół ofiarny. Na tylną część ołtarza składają się ustawione półkoliście filary z wapienia o wysokości 8 m. Przy każdym filarze stoi czterometrowy posąg z brązu, przedstawiający świętego lub zasłużonego dla Polski – w centrum św. Stanisława, po lewej św. Wojciecha, po prawej św. Jana Pawła II i dalej po bokach św. Jadwigę, św. Jana Kantego, o. Augustyna Kordeckiego i św. Faustynę.

Pomysłodawcą budowy Ołtarza Trzech Tysiącleci był przeor klasztoru paulinów na Skałce o. Andrzej Napiórkowski, a fundatorami Lucyna i Piotr Skalscy. W styczniu 2007 o. Andrzej Napiórkowski ogłosił zamknięty konkurs na projekt nowego ołtarza, do którego zaproszono sześć zespołów; pięć z nich nadesłało projekty. Jury w składzie: ks. kard. Stanisław Dziwisz, o. Andrzej Napiórkowski, Jan Janczykowski (wojewódzki konserwator zabytków) i Piotr Skalski, wyłoniło projekt zespołu prof. Wincentego Kućmy. Koszt budowy wyniósł kilka milionów złotych.

Ołtarz powstał w ciągu 9 miesięcy na miejscu, na którym wcześniej stał drewniany krzyż, przyniesiony podczas spotkania Jana Pawła II z artystami i młodzieżą w 1979 roku oraz ołtarz polowy. Projekt ołtarza wzbudził wątpliwości Rady Dzielnicy I, obawiającej się przytłoczenia Skałki oraz wojewódzkiego konserwatora zabytków, na którego prośbę wysokość filarów zmniejszono o 1 m.

W fundamenty ołtarza wmurowano kamienie węgielne z Watykanu, Gniezna i Teb, poświęcone przez kard. Stanisława Dziwisza.

Uroczyste poświęcenie Ołtarza Trzech Tysiącleci przez kard. Stanisława Dziwisza miało miejsce 8 maja 2008. Towarzyszyło mu „Credo” Krzysztofa Pendereckiego, wykonane pod batutą kompozytora przez Chór i Orkiestrę Symfoniczną Akademii Muzycznej w Krakowie oraz Chór Chłopięcy filharmonii w Krakowie. Pierwsza msza święta przy ołtarzu została odprawiona 11 maja 2008, po procesji św. Stanisława z Wawelu na Skałkę.

Ołtarz Trzech Tysiącleci zwyciężył w plebiscycie Archi-Szopa na najgorszą budowlę Krakowa 2008 roku. Jurorzy konkursu ocenili tę inwestycję jako krakowskie tchnienie Lichenia[1]; podkreślali również, że Ołtarz przytłoczył otoczenie. Zdaniem Zbigniewa Beiersdorfa to wyjątkowy przykład banalizacji świętego miejsca, szczególnie istotnego w historii Krakowa i całej Polski.

Tomasz Malkowski z katowickiej „Gazety Wyborczej” za jedyne pozytywne cechy Ołtarza uznał soczystą zieleń, którą tam nasadzono przy okazji tej inwestycji oraz płócienne płachty, które sprawiają wrażenia eterycznych.

Pomnik Jana Pawła II na Skałce w Krakowie

______________

Opr. m.j

źródła:

https://pl.wikipedia.org/wiki/O%C5%82tarz_Trzech_Tysi%C4%85cleci

https://www.podrozepoeuropie.pl/kosciol-na-skalce-krakow/

Reklamy
Ten wpis został opublikowany w kategorii Kraków, św. Stanisław - Główny Patron Polski i oznaczony tagami . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Skomentuj

Proszę zalogować się jedną z tych metod aby dodawać swoje komentarze:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

Ta witryna wykorzystuje usługę Akismet aby zredukować ilość spamu. Dowiedz się w jaki sposób dane w twoich komentarzach są przetwarzane.