Święto Objawienia Pańskiego – Epifania

TRZECH KRÓLI

1024px-Botticelli_085AAdoracja Dzieciątka Jezus / S. Botticelli

W chrześcijaństwie jest to święto Objawienia Pańskiego – Epifania (gr. epipháneia – ukazanie się, objawienie),    — na pamiątkę objawienia się światu Chrystusa.

Jedno z najstarszych i najważniejszych świąt w Kościele, ustanowione i obchodzone już w III wieku na Wschodzie, a od IV wieku na Zachodzie.

W chrześcijaństwie wschodnim łączy się ono w szczególności z chrztem Jezusa w Jordanie — (Święto Jordanu, przypada według kalendarza gregoriańskiego 19 stycznia),   — a zachodnim z hołdem Trzech Króli.

Trzej Królowie

Adoration_of_the_Magi_WGA_WeydenAdoration of the Magi/WGA – Weyden

Opowieść o Mędrcach ze Wschodu w Piśmie Świętym Starego i Nowego Testamentu pojawia się jedynie w Ewangelii według św. Mateusza (Mt 2, 1-12):

„Gdy zaś Jezus narodził się w Betlejem w Judei za panowania króla Heroda,   — oto Mędrcy ze Wschodu przybyli do Jerozolimy i pytali

— «Gdzie jest nowo narodzony król żydowski?   — Ujrzeliśmy bowiem jego gwiazdę na Wschodzie i przybyliśmy oddać mu pokłon». (…)

A oto gwiazda, którą widzieli na Wschodzie, szła przed nimi, — aż przyszła i zatrzymała się nad miejscem, gdzie było Dziecię.

Gdy ujrzeli gwiazdę, bardzo się uradowali.   — Weszli do domu i zobaczyli Dziecię z Matką Jego;   — upadli na twarz i oddali Mu pokłon.

I otworzywszy swe skarby, ofiarowali Mu dary: złoto, kadzidło i mirrę”.

Przekaz wymienia Mędrców, a właściwie Magów ( magoj, a tak nazywano wówczas astrologów, tłumaczy snów, znawców nauk tajemnych, zwłaszcza kapłanów perskich),   nie mówi o królach, ich liczbie i imionach.

Już wcześni pisarze chrześcijańscy zaczęli nazywać ich także królami, choć ich liczba była różna.

   Z   czasem   przyjęto   liczbę   Trzech   Króli  (były trzy dary),   a około VIII wieku w tradycji Kościoła utrwaliły się ich imiona: Melchior (Melkhi, Melkon), Kacper (Gaspar) i Baltazar.

Według legendy, szczątki mędrców zostały znalezione i przewiezione do Mediolanu przez św. Helenę.

W katedrze kolońskiej znajduje się relikwiarz Trzech Króli, — ogromne dzieło  reńsko-mozelskiej sztuki zdobniczej  —  oraz poświęcony im ołtarz, ręki Stephana Lochnera.

ZOBACZ:  Relikwiarz Trzech Króli

Pokłon Trzech Króli stanowi jeden z najczęstszych tematów ikonograficznych w   sztukach   plastycznych podejmujących motywy religijne —   (m.in. dzieła S. Botticellego, Leonarda da Vinci, A. Dürera, P. P. Rubensa).

W  sztuce wczesnochrześcijańskiej byli ukazywani głównie jako perscy władcy-kapłani, w strojach orientalnych i czapkach frygijskich w chwili oddawania hołdu.

Od X wieku zaczęto przedstawiać ich bardziej jako królów (czapkę frygijską zastąpiono koroną).

Na obrazach średniowiecznych bywali bardzo zróżnicowani,   —   np. jeden z nich był starcem, drugi dojrzałym mężczyzną, a trzeci młodzieńcem,

—   co symbolizowało etapy ludzkiego życia.

Od XV wieku Królowie reprezentowali różne części świata,   —   jeden z nich był czarnoskóry   —   (to, że reprezentowali trzy kontynenty pojawia się już u św. Beddy Czcigodnego, VIII wiek).

Trzej Królowie są postaciami nierozerwalnie związanymi z Bożonarodzeniową szopką.

Praktyki związane z dniem Trzech Króli

6 stycznia święci się kadzidło (mieszanka ziół i żywicy),   —   zwyczaj ten wykształcił się na przełomie XV i XVI wieku.

Dawniej wraz z kadzidłem święcono także złoto (złote monety), —   którym dotykano szyi,   —   natomiast kadzidłem okadzano dom i obejście.

—   Oba zabiegi miały na celu wypędzenie zła i chorób.

Od XVIII wieku święci się także kredę, którą wypisuje się na drzwiach domów litery przedzielone krzyżykami K+M+B oraz bieżący rok.

—   Potocznie uważa się je za inicjały imion Trzech Króli,   —   w rzeczywistości są to pierwsze litery łacińskiej sentencji

—   Christus mansionem benedicat   —   („Niech Chrystus błogosławi temu domowi”).

6 stycznia tradycyjnie kończy dwunastodniowy okres bożonarodzeniowy, zwany dwunastnicą.

Święto w ludowej tradycji

W Trzech Króli w wielu krajach Europy domy odwiedzali chłopcy przebrani za trzech króli, składając życzenia i śpiewając kolędy.

—   Dzieci otrzymywały drobne prezenty, —   a w wielu domach wybierano „migdałowego króla” (lub „bobowego”).

W Hiszpanii i Portugalii 6 stycznia jest do dziś dniem dedykowanym dzieciom, które znajdują wówczas w swoich butach prezenty od trzech króli lub,   —    jeśli były niegrzeczne,   —    węgiel (obecnie cukierki jak on wyglądające).

—   Tu św. Mikołaj z prezentami na Boże Narodzenia zaczął pojawiać się dopiero w ostatnim pięćdziesięcioleciu.

6   stycznia w Irlandii   —   to Litlle Christmas (zwane Nollaig Bheag),   —   czyli „Małe Boże Narodzenie”,   —    dzień kończący okres świąteczny.

Tego dnia chowa się wszystkie dekoracje świąteczne.   —   Zrobienie tego wcześniej ma przynosić pecha.

Dzień ten określany jest także jako Women’s Christmas ( Nollaig na mBan),   —   czyli „Boże Narodzenie kobiet”.

—   Mężczyźni przejmują od swoich żon na ten jeden dzień obowiązki domowe,   —   kobiety natomiast spotykają się we własnym gronie.

Najczęściej od Trzech Króli rozpoczyna się w Europie karnawał.

Święto Trzech Króli było w Polsce dniem wolnym od pracy do 1960 roku, —   gdy zostało zniesione ustawą Sejmu PRL.

—   Przywrócono je w 2011 roku.

W Europie jest też dniem wolnym od pracy w Andorze, Austrii, Chorwacji, Finlandii, Grecji, Hiszpanii, Liechtensteinie, San Marino, Słowacji, Szwecji, Włoszech, trzech landach niemieckich  —    (Badenia-Wirtembergia, Bawaria, Saksonia Anhalt)   —    oraz na Cyprze.

W Hiszpanii (najstarsza w Alcoy, od 1885 roku), Andorze, niektórych miastach   Meksyku   oraz   w   Polsce  (powszechniej od 2011 roku,   —   m.in. w   Warszawie,   Gdańsku,   Krakowie,   Poznaniu,   Szczecinie i Wrocławiu) —   odbywają się uliczne parady orszaku Trzech Króli.

6 stycznia (według kalendarza gregoriańskiego) przypada wigilia Bożego Narodzenia w Kościele prawosławnym, zachowującym kalendarz juliański.

***

Paulina Bojko

Zobacz m.in.:

B. Ogrodowska, Radość wszelkiego stworzenia. Rzecz o Adwencie i Bożym Narodzeniu – historia, tradycja, obyczaj polski, Warszawa: Verbinum 2008

A. Paciorek, Mędrcy, w: Encyklopedia Katolicka, t. 12, Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II 2008

Za: Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM, ul. Św. Marcin 78, 61-809 Poznań; http://etnologia.amu.edu.pl/go.live.php/PL-H1016/trzech-kroli.html
Reklamy
Ten wpis został opublikowany w kategorii Trzech Króli. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Skomentuj

Proszę zalogować się jedną z tych metod aby dodawać swoje komentarze:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

Ta witryna wykorzystuje usługę Akismet aby zredukować ilość spamu. Dowiedz się w jaki sposób dane w twoich komentarzach są przetwarzane.