BOGURODZICA – Pieśń i Historia

Russian Theotokos Ikona (Икона Божией Матери Знамение)_iconreader.wordpress.comRussian Theotokos Ikona (Икона Божией Матери Знамение)_iconreader.wordpress.com

AVE  REGINA  MARYJA!!

„BOGURODZICA”

 1)

Bogurodzica, Dziewica, Bogiem slawiena Maryja!

Twego Syna, Gospodzina, Matko zwolena Maryja,

Zisci nam, spusci nam, Kyrie elejson.

2)

Twego dziela Krzciciela, Bozycze,

Uslysz glosy, napeln mysli czlowiecze,

Slysz modlitwe, jaz nosimy,

A dac raczy, jegoz prosimy,

A na swiecie zbozny pobyt,

Po zywocie rajski przebyt,

Kyrie elejson.

3)

Nas dla wstał z martwych Syn Boży,

Wierzyż w to człowiecze zbożny,

Iż przez trud Bog swoj lud odjął diablej strożej.

4)

Przydał nam zdrowia wiecznego,

Starostę skował pkielnego,

Śmierć podjął, wspominął człowieka pirwego.

5)

Jenże trudy cirzpiał zawierne,

Jeszcze był nie prześpiał zaśmierne,

Aliż sam Bog z martwych wstał.

6)

Adamie, ty Boży kmieciu,

Ty siedzisz u Boga w wiecu,

Domieściż twe dzieci, gdzie krolują anjeli.

7)

Tegoż nas domieściż, Jezu Chryste miły,

Bychom z Tobą byli,

Gdzież się nam radują szwe niebieskie siły.

8)

Była radość, była miłość, było widzienie

Tworca anjelskie bez końca,

Tuć się nam zwidziało diable potępienie.

9)

Ni śrzebrzem, ni złotem

Nas diabłu otkupił,

Swą mocą zastąpił.

10)

Ciebie dla, człowiecze, dał Bog przekłoć sobie

Ręce, nodze obie.

Kry święta szła z boka na zbawienie tobie.

11)

Wierzyż w to, człowiecze, iż Jezu Kryst prawy,

Cirzpiał za nas rany,

Swą świętą krew przelał za nas, krześcijany.

12)

O duszy o grzeszne sam Bog pieczą ima,

Diabłu ją otyma,

Gdzie to sam kroluje, k sob[ie] ją przy[i]ma.

13)

Maryja dziewice, prośmy synka twego

Króla niebieskiego,

Aza nas uchowa ote wszego złego.

14)

Amen…

… tako Bog Daj,

Bychom szli szwyćcy w raj.

Bogurodzica karta maximus.pl

* * *

TEKST BOGURODZICY,TRANSKRYPCJE TEKSTU I PRZEKŁAD ŁACIŃSKI NA PODSTAWIE: BOGURODZICA. OPRACOWAŁ J. WORONCZAK,WSTĘP JĘZYKOZNAWCZY: E. OSTROWSKA. OPRACOWANIE MUZYKOLOGICZNE: H. FEICHT, WROCŁAW 1957;BIBLIOTEKA PISARZÓW POLSKICH SERIA A NR 1

———

To najstarsza ze znanych polskich pieśni religijnych. Powstała ona najprawdopodobniej w okresie XIII – XIV wieku. Legenda z XV wieku przypisuje jej autorstwo św. Wojciechowi.  „Bogurodzica” uważana jest za jeden z najważniejszych zabytków językowych i arcydzieł polskiej liryki średniowiecznej.

W okresie XIV – XVI wieku jako pieśń narodowa jest powszechnie znana; śpiewana w rożnych momentach dziejowych,  np. podczas koronacji ( w okresie Jagiellonów ) czy przed wyruszeniem do bitwy ( np. 1410 rok – pod Grunwaldem )

Matejko_Battle_of_Grunwald_upload.wikimedia.orgBitwa Grunwaldem – Matejko /upload.wikimedia.org

Śpiewano ją również przy okazji różnych uroczystości i wydarzeń rodzinnych, — takich jak zaręczyny, wesela, chrzciny.

Pieśń tę nazywano wyznaniem wiary Polaków i katechizmem narodowym.

Bogurodzica, średniowieczna polska pieśń religijna, zachowana w różnych odpisach rękopiśmiennych z XV i pierwszej polowy XVI w.

— Najstarszy jest tzw. tekst krakowski I, pochodzący z 1407 roku. Druk w tzw. Statucie Łaskiego (Kraków, 1506), jest najstarszym drukowanym polskim tekstem poetyckim.

Bogurodzica na kartach Statutów Jana Łaskiego z 1506 roku, drukarnia krakowska Jana Hallera_upload.wikimedia.orgBogurodzica na kartach Statutów Jana Łaskiego z 1506 roku, drukarnia krakowska Jana Hallera/upload.wikimedia.org

Tekst krakowski I obejmuje dwie zwrotki,   — z których pierwsza skierowana jest do Matki Boskiej, druga do Chrystusa,

— obie zakończone refrenem „Kyrje eleison”.

Tekst krakowski II (1408) liczy 14 zwrotek,  — zaś tekst warszawski (2 połowa XV w.) – 19.

Zwrotki pierwotne poszerzono tam o pieśni Wielkanocną i Pasyjną, — a w późniejszych tekstach o litanijne wezwania do różnych świętych.

Według Długosza, — Bogurodzicę śpiewano jako „Carmen patrium” 1410 pod Grunwaldem;  — była również hymnem koronacyjnym pierwszych Jagiellonów.

Znaczenie to straciła w końcu XVI w.

Z zapomnienia wydobył Bogurodzicę patriotyczny nurt poezji XIX-wiecznej; — tradycje Bogurodzicy jako pieśni grunwaldzkiej utrwalił też Sienkiewicz w „Krzyżakach”.

Pochodzenie Bogurodzicy stanowi zawiły problem, którym zajmowali się wybitni badacze kultury i języka.  — Tradycja przypisuje jej autorstwo św. Wojciechowi, ale koncepcja ta została dawno uznana za nierealną, gdyż biskup czeski przebywał w Polsce zbyt krótko, by poznać dobrze język polski i pisać w nim.

Współczesna porównawcza analiza językowa Bogurodzicy z pokrewnymi jej pieśniami narodowymi w Czechach,   — pozwala wnioskować o jej polskim pochodzeniu, dopuszcza jednak czeskie inspiracje kulturowe.

Dostrzegając pokrewieństwa części Bogurodzicy z hymnami łacińskimi, a także związków treści dwóch pierwszych zwrotek z ikonografią bizantyjską oraz języka utworu z wpływami staro-cerkiewno-słowiańskimi i ruskimi,

— Julian Krzyżanowski sugerował, ze pieśń ta powstała u schyłku XIV w., czyli w początkach panowania Władysława Jagiełły.

Jak pamiętamy zachowało się sześć XVI-wiecznych przekazów rękopiśmiennych Bogurodzicy.   — Tak twierdzi Jerzy Woronczak.

Dodajmy, że autorzy „Nowego Korbuta” mówią o dziewięciu odpisach, — wliczając do nich rękopis Jana Herburta z XVI w.

Ze wszystkich odpisów jedynie tzw. Tekst krakowski I liczy 9 wersów.

— Miał on być sporządzony w 1407 r. przez ks. Macieja z Grochowa, wikariusza kcyńskiego, lub też —  jak twierdzi Stanisław Urbańczyk — przez kierownika chóru z pobliskiego Gniezna.

Zdaniem profesora  — kopista miał być człowiekiem starszym, wielkopolaninem, doskonale znającym zapis nutowy.

Już w momencie spisania był to utwór powszechnie znany, — co potwierdza również amplifikowany tekst krakowski II, liczący 13 zwrotek, a znajdujący się w rękopisie zawierającym łaciński traktat Wilhelma Horborcha z 1408 r.

Potwierdzają to także Roczniki, czyli kroniki sławnego Królestwa Polskiego Jana Długosza, — gdzie odnaleźć można wiadomość o funkcji, jaką pieśń ta wówczas pełniła.

— Wiemy że była „pieśnią ojczystą” (carmen patrium), — rodzajem hymnu narodowego.

I to właściwie wszystko, co można stwierdzić z całą odpowiedzialnością.

Dalej już rozpoczynają się spory.

Po pierwsze — o czas powstania.

Najwięcej zwolenników zyskała teza o XIII-wiecznym rodowodzie pieśni.

Niektórzy badacze jak np. Stanisław Urbańczyk  — uważał Bogurodzicę za utwór XIV-wieczny.

Jest też spora grupa uczonych, którzy nawiązują do tradycji łączącej czas powstania tego zabytku z początkami chrześcijaństwa.

Hipotezy ich obejmują okres najwcześniejszy w dziejach kultury polskiej,

—  a więc czasy przedchrześcijańskie, przełomowy wiek X, aż po XII stulecie.

Tak  więc spory o czas powstania Bogurodzicy obejmują okres co najmniej 400 lat.

Jest natomiast rzeczą zadziwiającą,  — że wśród owej wielości hipotez można dopatrzyć się pewnej prawidłowości, swoistej polaryzacji poglądów.

Językoznawcy — może z wyjątkiem Stanisława Urbańczyka — starają się przesunąć granicę możliwie jak najdalej wstecz.

— Literaturoznawcy  — przeciwnie,   — próbują przybliżyć ją ku współczesności.

Po drugie — nie ustalono dotychczas autorstwa najstarszej części pieśni, owych dziewięciu spornych wersów.

Wskazywano zresztą nierzadko nawet dwóch autorów.

Mniej więcej od XVI stulecia zaczęto uważać Bogurodzicę za dzieło św. Wojciecha.

— Przynajmniej z tego okresu zachowały się przekazy łączące tę pieśń z kultem biskupa-męczennika.

Ale i wówczas, w XVI wieku, w wieku reformacyjnych przeobrażeń doktrynalnych Kościoła Katolickiego i replik potrydenckich nie brakowało polemistów, przeciwników, którzy — jak np. Krzysztof Kraiński — odmawiali słuszności tej wówczas utrwalonej w świadomości ogółu tezie,

— przyrównując Bogurodzicę  — za Grzegorzem z Żarnowca —  do płaszcza żebraczego, bo

— „jako płaszcz żebraczy z odmiennego płacia jest zlatany, tak i ta Bogurodzica papieska z dziwnego, odmiennego, różnego i rozmaitego płacia jest uszyta”.

Bogurodzica jest arcydziełem.

Jak każde arcydzieło zajmuje całością i szczegółami.   — Zdumiewa i zachwyca.

Bogurodzica jest trudna.

Można ją umieć na pamięć, wspak i w poprzek,   — a mimo to wciąż czegoś w niej nie dostrzec, co potem nagle okaże się zupełnie proste.

Jest trudna nie tylko za względu na archaiczną materię wyrazową.

— Ma także trudną formułę retoryczną

Bogurodzica jest utworem niezwykłym.

Tekst niemal od połowy XVI stulecia poddawany był mniej lub bardziej przekonywującym interpretacjom,   — nierzadko kontrowersyjnym czy wręcz tendencyjnym.

Najczęściej tekst Bogurodzicy stawał się obiektem zainteresowania kaznodziejów   — (Jakub Wujek, Fabian Birkowski),  

— hagiografów,  —  szczególnie najwybitniejszych z nich — Piotra Skargi,  

— polemistów religijnych bądź katolickich, bądź też protestanckich, wreszcie literatów.

Współczesny czytelnik z pewnością przypomni ciekawe uwagi Bogurodzicy wygłaszane przez Adama Mickiewicza czy Cypriana Norwida.

I chociaż wiele było prób rozwiązania zagadek jakie kryje w sobie ten utwór, — to jednak w odczuciu historyków literatury jawi się on nam jako dzieło w rzeczy samej nieznane.

Bogurodzica znajduje się w Bibliotece Jagiellońskiej Sygnatura: Rkps 1619a

Bibliografia

R. Mazurkiewicz : Bogurodzica – miedzy pieśnią i ikoną, „Znak”, 1983, nr 5-6
J.Malicki : Legat wieku rycerskiego : studia staropolskie, Wrocław 1989
E. Ostrowska, Bogurodzica, [w:] O artyzmie średniowiecznych zabytków językowych (Bogurodzica. Kazania Świętokrzyskie, „Posłuchajcie, bracia miła”), Kraków 1967, s. 7, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego” CLIV, Prace Językoznawcze z. 20

***
file:///D:/ZZZ/polonica.net/Bogurodzica.htm#top
Reklamy
Ten wpis został opublikowany w kategorii Bogurodzica, KRÓLOWA POLSKI, MATKA BOŻA i oznaczony tagami . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Skomentuj

Please log in using one of these methods to post your comment:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s